Than sinh học (Biochar) là gì? Tác dụng của Biochar đối với đất và cây trồng

Than sinh học (biochar) là gì đang trở thành giải pháp được nhiều nông dân quan tâm nhờ khả năng cải tạo đất, giữ ẩm và tăng năng suất cây trồng. Cùng Nông Nghiệp Phố tìm hiểu cách sản xuất, tác dụng và ứng dụng thực tế của loại vật liệu đặc biệt này.

Giới thiệu về than sinh học (Biochar)

Trong những năm gần đây, khi vấn đề môi trường và nông nghiệp bền vững được nhắc đến nhiều hơn, than sinh học (Biochar) nổi lên như một giải pháp đáng chú ý. Đây là loại vật liệu carbon rắn được tạo ra từ việc nung nguyên liệu hữu cơ ở nhiệt độ cao trong điều kiện yếm khí. 

Nhờ cấu trúc xốp đặc biệt, Biochar có khả năng cải thiện đất, hỗ trợ cây trồng và lưu trữ carbon trong thời gian dài. Không chỉ được ứng dụng ở các quốc gia phát triển, Biochar cũng đang dần xuất hiện nhiều hơn trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam.

Than sinh học (Biochar) là gì?

Biochar được sản xuất như thế nào?

Quá trình tạo ra Biochar giống như “biến rác thành vàng” khi những phụ phẩm tưởng chừng bỏ đi lại trở thành nguồn vật liệu quý giá cho đất.

Nguyên liệu phổ biến: Gỗ vụn, cành cây khô, trấu, rơm rạ, lõi ngô, bã mía và các phế phụ phẩm nông nghiệp khác

Quy trình sản xuất:

Chuẩn bị nguyên liệu: Làm sạch, loại bỏ tạp chất và làm khô nguyên liệu ở độ ẩm thấp (dưới 20%) để quá trình đốt diễn ra ổn định.

Nhiệt phân yếm khí: Đốt nguyên liệu trong điều kiện hạn chế oxy ở nhiệt độ từ 300°C  –  700°C.

• Nhiệt độ thấp (300 – 400°C) cho Biochar giữ được nhiều hợp chất hữu cơ.
• Nhiệt độ cao (500 – 700°C) tạo ra Biochar có độ bền và khả năng lưu trữ carbon cao hơn.

Làm nguội và sàng lọc: Biochar sau khi đốt được làm nguội tự nhiên hoặc bằng nước, sau đó sàng để loại bỏ phần tro và vụn nhỏ.

Xử lý sau sản xuất: Một số nơi sẽ ủ Biochar với phân hữu cơ hoặc ngâm với dung dịch dinh dưỡng để tăng hiệu quả khi bón cho cây.

Phương pháp sản xuất

• Thủ công: Dùng hố đốt, thùng phuy hoặc lò đất. Ưu điểm là chi phí thấp, tận dụng nguyên liệu tại chỗ; nhược điểm là khó kiểm soát nhiệt độ và chất lượng không đồng đều.
• Bán công nghiệp: Sử dụng lò kim loại có nắp kín, có thể điều chỉnh lượng oxy vào và nhiệt độ. Phù hợp với các trang trại hoặc hợp tác xã.
• Công nghiệp: Dùng lò nhiệt phân liên tục hoặc lò quay hiện đại, cho sản phẩm đồng đều, hiệu suất thu hồi cao và ít phát thải khói bụi.

Thiết bị dùng để sản xuất than sinh học

Đặc tính nổi bật của Biochar

Biochar gây ấn tượng ngay từ hình thức: màu đen, nhẹ và xốp. Kết cấu của nó chứa vô số lỗ nhỏ li ti, giúp tăng diện tích bề mặt và khả năng hấp thụ nước, dinh dưỡng.

Về hóa học, Biochar thường có pH kiềm nhẹ, chứa nhiều nguyên tố như kali, canxi, magiê, đồng thời có khả năng trao đổi cation tốt, giúp giữ và nhả dinh dưỡng cho cây trồng. Một đặc điểm quan trọng nữa là Biochar cực kỳ bền trong đất, có thể tồn tại hàng trăm năm mà không phân hủy hoàn toàn.

Than sinh học mang lại nhiều lợi ích cho cây trồng

Tác dụng của Biochar đối với đất và cây trồng

Biochar không chỉ là một loại vật liệu cải tạo đất, mà còn là “ngôi nhà” lý tưởng cho các vi sinh vật có lợi, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì độ phì nhiêu và sức khỏe đất lâu dài.

Đối với đất

• Cải thiện cấu trúc đất: Các lỗ xốp li ti trong Biochar tạo điều kiện cho đất tơi xốp hơn, giúp không khí và nước lưu thông dễ dàng. Điều này đặc biệt hữu ích cho đất sét nặng, vốn thường bị nén chặt và khó thoát nước.
• Tăng khả năng giữ nước: Nhờ cấu trúc xốp và diện tích bề mặt lớn, Biochar có thể hấp thụ và giữ lại lượng nước gấp nhiều lần trọng lượng của nó. Điều này giúp đất duy trì độ ẩm ổn định, giảm tần suất tưới và hỗ trợ cây trồng trong mùa khô hạn.
• Hạn chế rửa trôi dinh dưỡng: Biochar hoạt động như một “miếng bọt biển dinh dưỡng”, giữ lại các ion khoáng như amoni, kali, canxi… và giải phóng từ từ khi cây cần, giảm thất thoát do mưa hoặc tưới nhiều.
• Cân bằng pH đất: Một số loại Biochar có tính kiềm nhẹ, giúp trung hòa đất chua, cải thiện điều kiện sống của rễ và vi sinh vật có lợi.

Đối với cây trồng

• Tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng: Khi đất giàu dinh dưỡng và độ ẩm ổn định, rễ cây hấp thụ chất khoáng hiệu quả hơn, từ đó cây sinh trưởng nhanh, lá xanh khỏe, ra hoa và đậu quả tốt.
• Tạo môi trường sống cho vi sinh vật có lợi: Các lỗ xốp của Biochar là nơi cư trú lý tưởng cho vi sinh vật phân giải hữu cơ, cố định đạm và bảo vệ cây khỏi một số mầm bệnh trong đất.
• Giảm áp lực sâu bệnh: Nhờ môi trường đất cân bằng và vi sinh vật phát triển mạnh, một số loại nấm, vi khuẩn gây bệnh có thể bị ức chế tự nhiên, giảm nguy cơ bệnh hại rễ.
• Tăng sức chống chịu của cây: Cây trồng trên đất có bổ sung Biochar thường chống chịu tốt hơn trước các điều kiện bất lợi như hạn hán, ngập úng hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.

Trấu hun SFARM cùng là than sinh học

Lợi ích kinh tế, môi trường của việc sử dụng Biochar

Biochar không chỉ giúp cải tạo đất và hỗ trợ cây trồng mà còn mang lại những giá trị lâu dài về mặt kinh tế và bảo vệ môi trường.

Lợi ích kinh tế

• Tiết kiệm chi phí đầu vào: Nhờ khả năng giữ nước và giữ dinh dưỡng tốt, Biochar giúp giảm lượng phân bón hóa học và nước tưới cần thiết. Nghiên cứu tại Thái Lan cho thấy, nông dân có thể giảm 15–25% lượng phân bón khi bổ sung Biochar vào đất.
• Tăng năng suất và chất lượng nông sản: Cây trồng phát triển khỏe mạnh hơn, năng suất tăng từ 10–30% tùy loại cây và điều kiện canh tác. Nông sản thu hoạch có chất lượng tốt hơn, từ màu sắc, hương vị đến độ bền bảo quản, giúp bán được giá cao hơn.
• Tận dụng nguồn nguyên liệu rẻ hoặc miễn phí: Nguyên liệu sản xuất Biochar chủ yếu là phụ phẩm nông nghiệp (rơm rạ, vỏ trấu, lõi ngô, bã mía…), giúp biến phế thải thành sản phẩm giá trị.
• Giảm chi phí xử lý rác thải nông nghiệp: Thay vì phải đốt ngoài đồng hoặc chôn lấp gây ô nhiễm, phụ phẩm được dùng để tạo Biochar, vừa tránh phí xử lý, vừa tạo thêm nguồn thu.

Lợi ích môi trường

• Lưu trữ carbon lâu dài: Biochar có thể lưu giữ tới 50–80% lượng carbon trong nguyên liệu gốc dưới dạng bền vững, tồn tại hàng trăm năm trong đất, góp phần giảm lượng CO₂ phát thải vào khí quyển.
• Giảm phát thải khí nhà kính: Việc sử dụng Biochar giúp giảm phát sinh khí metan (CH₄) và nitơ oxit (N₂O) từ đất nông nghiệp – hai loại khí nhà kính mạnh hơn CO₂ gấp nhiều lần.
• Ngăn ngừa ô nhiễm đất và nước: Nhờ khả năng hấp thụ kim loại nặng, hóa chất và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, Biochar giúp giảm nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm và đất trồng.
• Tận dụng năng lượng sinh ra trong quá trình sản xuất: Nhiệt và khí sinh ra từ quá trình nhiệt phân có thể được thu hồi để sấy nông sản hoặc phát điện, giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.
• Giảm hiện tượng đốt rơm rạ ngoài đồng: Đây là nguyên nhân gây khói bụi mịn PM2.5 ở nhiều vùng trồng lúa. Sản xuất Biochar từ rơm rạ giúp giảm ô nhiễm không khí đáng kể.

Than sinh học giúp cải thiện và bảo vệ đất lẫn cây trồng

Hạn chế và lưu ý khi sử dụng Biochar

Dù mang lại nhiều lợi ích, Biochar vẫn có một số hạn chế. Hiệu quả của nó phụ thuộc vào loại đất, loại cây và cách sử dụng. Nếu bón trực tiếp Biochar mới mà chưa qua xử lý, cây có thể bị thiếu dinh dưỡng trong thời gian đầu do hiện tượng hút dinh dưỡng tạm thời.
Vì vậy, nên ủ Biochar với phân hữu cơ hoặc trộn với đất trước khi bón để phát huy tối đa công dụng. Ngoài ra, chi phí sản xuất và mua Biochar chất lượng cao có thể là rào cản đối với một số nông hộ.

Lưu ý khi sử dụng than sinh học 

Hướng dẫn sử dụng Biochar hiệu quả

Biochar sẽ phát huy tối đa tác dụng khi được sử dụng đúng cách, đúng liều lượng và phù hợp với từng loại cây trồng.

Chuẩn bị trước khi bón

• Ủ hoặc hoạt hóa Biochar: Biochar mới sản xuất thường “trống dinh dưỡng”, nếu bón trực tiếp có thể hút dinh dưỡng từ đất, khiến cây thiếu chất trong thời gian đầu. Do đó, nên ủ Biochar với phân hữu cơ, phân chuồng hoai mục, hoặc ngâm với dung dịch dinh dưỡng (như nước phân cá, dịch chuối, nước phân trùn quế) từ 7–14 ngày trước khi sử dụng.
• Tỉ lệ phối trộn khi ủ: Thông thường 1 phần Biochar trộn với 1–2 phần phân hữu cơ hoặc phân chuồng hoai mục.

Liều lượng sử dụng

• Cây rau ăn lá, rau gia vị: 1 – 1,5 kg/m² đất, trộn đều vào lớp đất canh tác 10–15 cm.
• Cây ăn quả lâu năm: 2–3 kg/gốc mỗi năm, chia thành 1–2 lần bón, kết hợp với phân hữu cơ để tăng hiệu quả.
• Cây hoa, cây cảnh: 10–20% Biochar trong tổng thể tích giá thể, giúp đất tơi xốp và thoát nước tốt.
• Cây công nghiệp (cà phê, hồ tiêu, cao su): 3–5 kg/gốc, bón quanh tán và lấp đất nhẹ.

Cách bón Biochar

• Bón lót: Trộn Biochar với đất và phân bón trước khi gieo trồng, giúp cải thiện môi trường đất ngay từ đầu.
• Bón thúc: Rắc quanh gốc cây hoặc hòa vào hố phân hữu cơ, rồi tưới nước để Biochar thấm vào đất.
• Dùng trong ủ phân hữu cơ: Trộn 5–10% Biochar vào đống ủ giúp giảm mùi, giữ ẩm và tăng tốc độ phân giải.

Ứng dụng khác của Biochar

• Làm giá thể trồng cây thủy canh/hữu cơ: Phối trộn cùng xơ dừa, trấu hun, phân trùn quế.
• Lọc nước, xử lý nước ao nuôi: Dùng Biochar đặt trong túi lọc để hấp thụ mùi hôi, kim loại nặng, và tạp chất.
• Chuồng trại chăn nuôi: Rắc một lớp mỏng Biochar trên nền chuồng giúp hút ẩm, khử mùi và hạn chế ruồi muỗi.

Bảo quản Biochar

• Kho chứa: Nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và mưa.
• Bao bì: Đựng trong bao tải hoặc bao nhựa kín, tránh để tiếp xúc với độ ẩm cao gây mốc hoặc kết tảng.
• Thời gian bảo quản: Nếu được giữ đúng cách, Biochar có thể bảo quản lâu dài mà không bị giảm chất lượng.

Lưu ý: Không bón Biochar nguyên chất trực tiếp cho cây non hoặc đất nghèo dinh dưỡng mà chưa qua xử lý, vì có thể làm cây sinh trưởng chậm trong giai đoạn đầu.

Sản phẩm than sinh học (biochar) có bán tại Nông Nghiệp Phố

Các câu hỏi thường gặp về than sinh học (Biochar) là gì

Biochar khác gì than củi thông thường?

Than củi chủ yếu dùng làm nhiên liệu, trong khi Biochar được sản xuất để bón đất, với cấu trúc xốp và khả năng giữ nước, giữ dinh dưỡng tốt hơn.

Biochar có mùi gì không?

Biochar đã sản xuất xong thường có mùi than nhẹ, không hôi như phân chuồng hay chất hữu cơ chưa xử lý.

Biochar có thể thay phân bón được không?

Không, Biochar không phải phân bón, mà là chất cải tạo đất, nên dùng kết hợp với phân hữu cơ hoặc phân hóa học.

Có thể tự làm Biochar tại nhà không?

Có thể, nhưng cần có thiết bị hoặc hố đốt yếm khí để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Than sinh học (biochar) là gì không chỉ đơn thuần là một loại vật liệu cải tạo đất, mà còn là giải pháp bền vững giúp nâng cao năng suất cây trồng, cải thiện chất lượng đất và góp phần bảo vệ môi trường. Việc ứng dụng Biochar đúng cách sẽ mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài và giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Để tìm hiểu thêm và chọn mua sản phẩm chất lượng, bạn có thể tham khảo tại Nông Nghiệp Phố.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

• Website: https://nongnghieppho.vn/ 
• Hotline: 086 5399 086